"Szare śniegi Syberii" - Ruta Sepetys

„SZARE ŚNIEGI SYBERII”

(„Between Shades of Grey”)

Ruta Sepetys

Przekład Joanna Bogunia i Dawid Juraszek

Wydawnictwo Nasza Księgarnia

Warszawa 2011

ISBN 978-83-10-11983-4

Str. 327

Moja ocena 4,5/6

Po wzruszającej i przerażającej powieści o  ciężkiej doli Polaków wywiezionych na Sybir („Syberiada polska”), a także po niezwykłej historii niemieckiej dziewczynki, która wojenne czasy przeżywała na swój sposób, uciekając w książki („Złodziejka książek”), tym razem przyszedł czas na coś, co  można powiedzieć, łączy elementy obu wyżej wymienionych. Powieść Ruty Sepetys, „Szare śniegi Syberii” traktuje o syberyjskiej katordze, tym razem z punktu widzenia Litwinów, a bohaterką i narratorką jest piętnastolatka, która swoje przeżycia przelewa na rysunki.

„Zabrali mnie w koszuli nocnej. (…) Był czternasty czerwca czterdziestego pierwszego roku”

Dzieciństwo Liny Vilkas kończy się tego czerwcowego poranka, kiedy do jej domu wpadają oficerowie NKWD i każą się wynosić całej rodzinie. Dziewczyna wraz z matką i młodszym bratem trafia do pociągu, który zabiera ich na miejsce zsyłki. Bardzo szybko przekonuje się, jak niewiele jest warta dla ludzi, którzy odebrali jej dzieciństwo i dom.

„Czy zastanawialiście się kiedyś, ile warte jest ludzkie życie? Tego dnia życie mojego brata było warte tyle co kieszonkowy zegarek.”

Wśród współpasażerów, towarzyszy niedoli są głównie kobiety, dzieci i starcy. Co się stało z mężczyznami, ojcami rodzin, nikt nie wie. Także Lina nie ma żadnych wiadomości o swym papie. Jednak podczas jednego z postojów dziewczynie udaje się nawiązać kontakt z ojcem, jadącym innym transportem, który obiecuje, że zrobi wszystko aby odnaleźć rodzinę. Bohaterka postanawia zostawiać mu wskazówki w postaci swoich rysunków.
Po wielotygodniowej gehennie w towarowych wagonach, zesłańcy trafiają gdzieś w odległe rejony Syberii. Tam muszą walczyć o każdych okruszek chleba, ciężko harować, zmagać się z plagami wszy i wszelkimi chorobami. Okrutna rzeczywistość, tragiczne warunki, żadnej perspektywy lepszego jutra, oto ich codzienność. Jednak po pewnym czasie ludzie odkrywają, że mogą przetrwać. Dadzą radę przeciwstawić się wrogowi jeśli tylko będą się wzajemnie wspierać.

„Próbowaliśmy wszyscy dotknąć nieba, stojąc na dnie oceanu. Zrozumiałam, że jeżeli będziemy się nawzajem wspierać, to może wzniesiemy się nieco wyżej.”

Lina, dotąd przyzwyczajona do wygód, beztroska nastolatka, musi bardzo szybko dorosnąć. Często wraca w swoich wspomnieniach  do chwil, kiedy była wolna. Myśli o ciepłym domu, kochających rodzicach, przygodach z kuzynką. Zaś wydarzenia, których jest obecnie świadkiem, wyraża w niezwykłych, pełnych emocji obrazach. To stanowi dla niej pokrzepienie i pozwala zachować nadzieję na odmianę losu.

„Nad szarymi śniegami Syberii zalśnił złocisty promień. Patrzyłam na bursztynowy blask słońca i się uśmiechnęłam. Oto wracał dzień.”

Główna bohaterka to piętnastoletnia, wychowana w dobrym domu dziewczyna, cechująca się uporem i śmiałym wyrażaniem własnych poglądów. Często najpierw powiedziała, lub zrobiła coś nieodpowiedniego a dopiero później zastanawiała się nad konsekwencjami. Z wierzchu pozorowała na twardą, nad wiek rozwiniętą pannę, buntującą się przeciwko swojemu losowi. Jednak w środku była niezwykle wrażliwa. W pewnym momencie, traumatyczne przeżycia ujawniły kruchą i wystraszoną dziewczynkę, która marzyła tylko o tym aby jej rodzina znów była razem i tęskniła za utraconym życiem. 

Ruta Sepetys ukazuje ludzkie nieszczęście w bardzo subtelnym stylu. Czuć, że tę powieść stworzyła kobieta i przeznaczyła głównie dla kobiet. Kiedy czytałam „Syberiadę polską” Zbigniewa Domino, również traktującą o Sybirakach, odniosłam wrażenie, że pod losami bohaterów mogłoby podpisać się wielu prawdziwych ludzi, uczestników tych wydarzeń. "Szare śniegi Syberii" odebrałam tylko jako fikcję literacką. Choć opartą na traumatycznych ludzkich przeżyciach, to jednak ugrzecznioną, troszeczkę nawet baśniową. Ale jeśli wziąć pod uwagę, że narratorką jest młodziutka dziewczyna, ciężko oczekiwać mocnych, przesyconych przemocą opisów.
"Szare śniegi Syberii" to wzruszająca i emocjonalna lektura, o cierpieniu, nadziei, tęsknocie i dumie, która nie pozwala się człowiekowi upodlić. Napisana jasnym, przejrzystym językiem. Wciągająca od początku do końca i przekazująca wiele cennych wartości. 

Polecam. 

 Wyzwania:

 

"Złodziejka książek" - Markus Zusak

I tak oto dałam się porwać kolejnej fali „ochów” i „achów” nad książką, tudzież jej filmową adaptacją. Kiedy czytam niemal same pozytywne opinie, a do tego temat jest dla mnie interesujący interesujący, nie mogę przejść obok. I co robię? Kupuję i czytam oczywiście!

A teraz pytania Czy żałuję zakupu? Czy aby ten „bestseller” nie okazał się kolejnym, medialnie nakręconym marnym czytadłem? 

I natychmiast odpowiadam; absolutnie nie żałuję, a „Złodziejka książek” to naprawdę godna polecenia pozycja. Uff…

Ale po kolei…

 "ZŁODZIEJKA KSIĄŻEK"

(The book thief)

Autor: Markus Zusak

Przekład: Hanna Baltyn

Wydawnictwo: Nasza Księgarnia

Warszawa 2014

Str. 495

ISBN 978-83-10-12645-0

Moja ocena 6/6

„Mówię wam, ten świat to fabryka. Napędza ją słońce ale rządzą ludzie. A ja trwam. Zbieram ich dusze.”

Przenosimy się do Niemiec, koniec lat 30 początek 40 ubiegłego wieku. Czyli wiadomo, sytuacja nieciekawa, nastroje wojenne, nagonki, strach, głód i nienawiść dookoła. W takim właśnie świecie żyła nasza bohaterka, Liesel Meminger. Matka dziewczynki podjęła trudną decyzję. Postanowiła swoje dzieci, Liesel i jej młodszego brata, oddać pod opiekę rodzinie, która była w stanie zapewnić im ciepły dom i poczucie bezpieczeństwa. Niestety w czasie ciężkiej podróży, chłopiec umiera. Matka i siostra są zmuszone pozostawić go na małym cmentarzu, gdzieś po drodze do celu. Po pogrzebie chłopca, Liesel znajduje książkę, „Podręcznik grabarza”. Zamiast oddać właścicielowi, zatrzymuje ją dla siebie. Tak oto Złodziejka książek rozpoczyna swą „karierę”. 

„Próbuję zapomnieć, ale wiem, że wszystko zaczęło się od pociągu, śniegu i kaszlu mojego braciszka. Tego dnia ukradłam pierwszą w życiu książkę.”

Nowy dom bohaterka znajduje u Rosy i Hansa Hubermannów w Molching, na Himmelstrasse 33. Na początku dziewczynka jest zagubiona w obcym miejscu i wśród obcych ludzi. Tęskni za matką i bratem, a w nocy prześladują ją koszmary. Jednak po pewnym czasie dziewczynka przekonuje się do przybranej rodziny, a w miasteczku poznaje nowych znajomych. Najbardziej zaprzyjaźnia się ze swoim rówieśnikiem Rudym Steinerem. 

Ale szara rzeczywistość przypomina o sobie na każdym kroku. Dookoła przewija się ludzki strach i cierpienie. Nad Molching wisi groźba zbombardowania. Liesel ucieka przed tą codziennością w słowa zawarte w książkach, które trafiały do niej w różnych okolicznościach.

„Jeżeli już mowa o złodziejstwie Liesel, to nie kradła książek dla zabawy, a tylko wtedy, kiedy czuła, że było to konieczne”

Z czasem, czytanymi historiami bohaterka rozjaśniała mroczne dni innym, ukrywającemu się Żydowi, kobiecie, która straciła syna, przerażonym ludziom w schronie przeciwlotniczym. Wtedy też, obserwując sytuacje dookoła, Liesel uświadamiała sobie, że słowa mogą nie tylko koić ból i strach, ale i wręcz przeciwnie. Słowa mogą również zabijać.

„Nienawidziłam słów i kochałam je. Mam nadzieję, że nauczyłam się ich używać.”

Dziewczynka postanowiła opisać swoje losy. Ale tego co Liesel zapisała w czarnym notesie, nie przeczytał prawie nikt. Tylko Śmierć. I to właśnie Śmierć jest narratorem owych zdarzeń. Postać jakże na miejscu zwłaszcza w tych nieprawdopodobnie tragicznych dniach. W opowieść o Złodziejce książek, narrator wplata swój punkt widzenia na zaistniałe wydarzenia. Odbieranie życia nie zawsze jest według niego sprawiedliwe. Ale taką ma pracę, musi ją wykonywać, bo taki jest rozkaz „szefa”, którym tym razem jest wojna. Autor „uczłowieczył” Śmierć. Przedstawił jako istotę o zdolnościach nadprzyrodzonych, ale ludzkich uczuciach. 

„Widzicie? Nawet śmierć ma serce.”

Jednym z najbardziej wstrząsających fragmentów w książce, był dla mnie ten, w którym Śmierć zabiera dusze umierających w komorach gazowych. 

„Kiedy ich ciała przestawały szukać szczelin w drzwiach, podnosiły się ich dusze. Ich paznokcie skrobały w drewno albo wczepiały się w nie ostatkiem sił, a dusze w moje ramiona.”

Przyznam, że miałam gęsią skórkę czytając te słowa.

„Złodziejka książek” to niewątpliwie historia, która chwyta za serce. Chyba jedna z niewielu jakie znam, spośród traktujących o życiu społeczności niemieckiej w czasach II wojny światowej. Warto przeczytać chociażby dlatego, aby poznać punkt widzenia narodu, który w przypadku poruszanej tematyki często pokazywany jest od najgorszej strony. A przecież i tam żyli ludzie, którzy także bali się co przyniesie jutro, tak samo cierpieli po stracie ukochanych synów, czy ojców, tak samo byli zastraszani i często żyli w nędzy.

Markus Zusak w swej powieści, zastosował styl, który bardzo lubię. W tym przypadku nasuwa mi się określenie „malowanie słowem”. Nie jest to styl sztampowy. Narrator często uprzedza fakty, co jednak nie raziło pod żadnym względem. Dodatkowo wplatane w tekst krótkie spostrzeżenia, refleksję, tłumaczenia przydają powieści charakteru. 

I jeszcze nasuwa mi się taka mała dygresja. Zauważyłam pewne podobieństwo „Złodziejki książek” Zusaka do „Wyznaję” Jaume Cabre. Po pierwsze w obu książkach występuje wątek wojny i pogromu Żydów, po drugie zarówno Zusak jak i Cabre stworzyli dodatkowego „bohatera” wydarzeń – instrument muzyczny, w „Wyznaję” były to skrzypce, w „Złodziejce…” – akordeon. No i po trzecie, ucieczka głównych bohaterów w magię książek. A, no i można jeszcze dodać po czwarte, czyli styl zarówno w jednej jak i w drugiej powieści barwny i oryginalny, nie pozwalający się oderwać  do ostatnich stron. Obie te książki mnie porwały i na pewno obie na długo pozostaną w pamięci. 

Podsumowując, zachęcam do przeczytania „Złodziejki książek” każdego, bez względu na wiek czy płeć. To historia dostarczająca tak uśmiechu jak i wzruszeń. Jednego mniej drugiego więcej. Samo życie…